Spadek
Kiedy należy się zachowek?

Zachowek uprawnia najbliższych członków rodziny do otrzymania części majątku po zmarłym, nawet jeśli nie zostali uwzględnieni w testamencie. Nie jest to jednak udział w samym spadku. Osoba uprawniona do zachowku może żądać odpowiedniej kwoty pieniężnej od spadkobierców.
Przykład: Ojciec zapisał w testamencie cały majątek partnerce. Córka nie została uwzględniona. Mimo to ma prawo żądać od partnerki wypłaty zachowku.
Komu należy się zachowek?
Zachowek nie przysługuje każdemu z rodziny. Prawo ogranicza krąg uprawnionych do trzech grup (art. 991 § 1 KC):
- zstępni, czyli dzieci (a jeśli dziecko nie żyje - wnuki),
- małżonek,
- rodzice - ale tylko gdy brak dzieci i wnuków. Zachowek nie przysługuje rodzeństwu, dziadkom ani dalszym krewnym. Prawo pomija też partnerów i partnerki, nawet jeśli żyli razem przez wiele lat.
Ile wynosi zachowek i jak go obliczyć, opisujemy w artykule jak obliczyć zachowek.
Kiedy zachowek się nie należy?
Zachowek nie należy się przede wszystkim osobom spoza wymienionego kręgu uprawnionych. Ale nawet uprawniony może go stracić. Prawo przewiduje kilka takich sytuacji.
Wydziedziczenie w testamencie
Spadkodawca może pozbawić kogoś zachowku wyłącznie w testamencie. Musi wskazać konkretną przyczynę. Kodeks cywilny (art. 1008 KC) wymienia trzy:
- niewywiązywanie się z obowiązków rodzinnych wobec spadkodawcy, np. brak kontaktu czy niepomaganie w chorobie,
- uporczywe postępowanie wbrew woli spadkodawcy, niezgodne z zasadami współżycia społecznego,
- dopuszczenie się umyślnego przestępstwa przeciwko spadkodawcy lub jego bliskim. Skuteczność wydziedziczenia można podważyć w sądzie, jeśli podana przyczyna nie jest prawdziwa.
Zrzeczenie się dziedziczenia
Za życia spadkodawcy można zawrzeć z nim umowę notarialną o zrzeczeniu się dziedziczenia (art. 1048 KC). Taka umowa obejmuje co do zasady również prawo do zachowku, chyba że strony postanowiły inaczej. Zrzeczenie dotyczy też dzieci osoby, która się zrzekła, o ile umowa tego nie wyłącza.
Przykład: Ojciec za życia przekazał synowi Pawłowi mieszkanie w Warszawie, a córce Annie działkę pod miastem. Przy okazji oboje podpisali u notariusza umowę o zrzeczeniu się dziedziczenia. Po śmierci ojca żadne z nich nie może domagać się dodatkowego zachowku.
Odrzucenie spadku
Jeśli ktoś odrzuci spadek po śmierci spadkodawcy, traci również prawo do zachowku. Odrzucenie bywa uzasadnione, gdy długi spadkowe przewyższają majątek (wtedy przyjęcie spadku oznaczałoby przejęcie długów).
Niegodność dziedziczenia
Sąd może uznać kogoś za niegodnego dziedziczenia (art. 928 KC). Dzieje się tak w trzech sytuacjach:
- osoba dopuściła się umyślnego przestępstwa przeciwko spadkodawcy,
- nakłaniała go podstępem lub groźbą do sporządzenia lub odwołania testamentu,
- zniszczyła, ukryła lub sfałszowała testament. Osoba uznana za niegodną traci prawo do zachowku. Jej miejsce zajmują jej dzieci.
Najczęstsze pytania
Czy adoptowane dziecko ma prawo do zachowku?
Tak. Przysposobienie daje dziecku takie same prawa jak dziecku biologicznemu.
Czy pasierb ma prawo do zachowku?
Nie, jeśli nie został adoptowany. Pasierb nie jest dzieckiem w rozumieniu prawa spadkowego.
Czy zachowek można odziedziczyć?
Tak. Jeśli uprawniony do zachowku umrze, zanim zdąży go dochodzić, roszczenie przechodzi na jego spadkobierców.
Przytoczone historie są przykładami ilustracyjnymi. Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie skonsultuj się z radcą prawnym lub notariuszem.

Powiazane artykuly
Ile wynosi zachowek - ile procent i jak go policzyć?
Zachowek to połowa udziału, który przysługiwałby z ustawy, a w niektórych przypadkach dwie trzecie. Jak policzyć konkretną kwotę, gdy w grę wchodzą darowizny, długi i rodzeństwo, które dostało wszystko?
Płaciła składki przez sześć lat. Pieniądze trafiły do kogoś, o kim nie myślała.
Pani Monika przez sześć lat płaciła składki na polisę na życie, myśląc o dzieciach, ale nie wskazała osoby uprawnionej do odbioru pieniędzy. Po jej śmierci jedna trzecia sumy trafiła do męża, z którym od lat żyła osobno.
Mieszkali razem od piętnastu lat. Ona nie miała żadnych praw.
Katarzyna i Marek żyli razem przez piętnaście lat, ale po jego nagłej śmierci mieszkanie trafiło do jego rodziców. Bez ślubu i bez testamentu partner życiowy w polskim prawie nie dziedziczy niczego.


