Spadek
Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci - komu i ile przekażesz z konta?

Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci to nic innego jak pisemne polecenie do wykonania złożone w banku - kiedy umrę, przekaż określoną kwotę tej osobie. Dzięki temu pieniądze mogą trafić do bliskich bez czekania na sprawę spadkową czy akt poświadczenia dziedziczenia. Wyjaśniamy komu można w ten sposób rozdysponować pieniądze, ile maksymalnie, jak złożyć taką dyspozycję oraz jaki ma wpływ na zachowek.
Czym jest dyspozycja na wypadek śmierci?
Na podstawie art. 56 Prawa bankowego jest to pisemne polecenie, które właściciel konta składa w banku za życia. Wskazuje w nim osobę i kwotę, którą bank wypłaci tej osobie po jego śmierci.
Cechą szczególną dyspozycji jest to, że kwota zapisana w ten sposób nie wchodzi do spadku. Bliski nie musi czekać, aż zostaną wypełnione dodatkowe formalności związane ze sprawą spadkową. Wystarczy, że przyjdzie do banku z aktem zgonu i dowodem osobistym.
Dyspozycja na wypadek śmierci może być ułatwieniem w pierwszych dniach i tygodniach po śmierci bliskiej osoby. W czasie gdy rodzina płaci za koszty związane z pochówkiem, rachunki czy inne bieżące opłaty, a konto zmarłego jest zablokowane.
Komu można przekazać pieniądze z dyspozycji?
Krąg osób jest zamknięty. Dyspozycję można wydać tylko na rzecz:
- małżonka,
- wstępnych (rodzice, dziadkowie),
- zstępnych (dzieci, wnuki, prawnuki),
- rodzeństwa. Nie ma możliwości wskazania partnera (w związku nieformalnym), przyjaciela, synowej, zięcia ani organizacji. W przypadku jeśli chcesz zabezpieczyć partnera, z którym nie masz ślubu, dyspozycja nie zadziała - potrzebny jest testament.
Co ważne - możesz wskazać kilka osób i każdej przypisać inną kwotę.
Ile można przekazać? Limit dyspozycji wkładem
Łączna kwota wszystkich dyspozycji nie może przekroczyć dwudziestokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw. Liczy się wynagrodzenie ogłoszone przez GUS za ostatni miesiąc przed śmiercią.
Przy przeciętnym wynagrodzeniu około 9 500 zł limit wynosi około 190 000 zł. Rośnie razem z płacami, więc kwota zapisana dziś nie traci na wartości.
Warto jednak zapamiętać trzy zasady:
- Limit dotyczy wszystkich banków razem. Dyspozycje złożone w kilku bankach sumują się i razem nie mogą przekroczyć ustalonego limitu.
- Późniejsza dyspozycja ma pierwszeństwo. Jeśli suma przekroczy limit, bank najpierw realizuje tę złożoną później. Jeśli ktoś dostanie więcej, niż mu się należało, musi zwrócić nadwyżkę spadkobiercom.
- Bank nie wypłaci więcej, niż jest na koncie. Dyspozycja na 50 000 zł przy saldzie 20 000 zł da beneficjentowi 20 000 zł. Reszta pieniędzy z konta, ponad kwoty z dyspozycji, wchodzi do spadku i dzielą ją spadkobiercy. Więcej o tym, kto i w jakiej kolejności dziedziczy, piszemy w poradniku o dziedziczeniu.
Czy upoważnienie do konta bankowego działa po śmierci?
Bardzo często dyspozycja wkładem na wypadek śmierci jest mylona z pełnomocnictwem do rachunku. Pełnomocnictwo do rachunku wygasa z chwilą śmierci właściciela (art. 101 § 2 Kodeksu cywilnego). Od tego momentu osoba upoważniona nie może wypłacać pieniędzy ani robić przelewów, nawet jeśli bank jeszcze nie wie o śmierci.
Pan Marek przez lata miał upoważnienie do konta mamy i robił za nią opłaty. Po jej śmierci wypłacił kartą 15 000 zł na pogrzeb i bieżące rachunki. Był pewien, że nic złego nie robi. Kilka miesięcy później siostra zażądała rozliczenia każdej złotówki.
Wypłata z konta zmarłego „na stare upoważnienie” albo kartą to dysponowanie pieniędzmi, które należą już do spadku. Pozostali spadkobiercy mogą zażądać ich zwrotu.
Jeśli chcesz, żeby konkretna osoba miała dostęp do pieniędzy po Twojej śmierci, potrzebne są dwa osobne dokumenty:
- pełnomocnictwo do konta - działa za Twojego życia, np. gdy jesteś w szpitalu,
- dyspozycja wkładem na wypadek śmierci - zaczyna działać po Twojej śmierci. Możesz wskazać w obu tę samą osobę.
Zapis bankowy a zapis na wypadek śmierci - czym się różnią?
„Zapis bankowy” to potoczna nazwa dyspozycji wkładem. Może być mylony z zapisem w testamencie, jednak działa inaczej.
Dyspozycja wkładem (zapis bankowy):
-
składasz ją w banku,
-
tylko na rzecz małżonka, wstępnych, zstępnych lub rodzeństwa,
-
do ustawowego limitu,
-
obejmuje tylko pieniądze z konta,
-
bliski dostaje je zaraz po śmierci, w banku,
-
nie wchodzi do spadku. Zapis w testamencie:
-
zapisujesz go w testamencie,
-
na rzecz dowolnej osoby lub organizacji,
-
bez limitu kwoty,
-
może dotyczyć pieniędzy, mieszkania, samochodu i innych rzeczy,
-
bliski dostaje go dopiero po sprawie spadkowej,
-
jest częścią spadku. Pamiętaj, dyspozycja gwarantuje szybki dostęp do części pieniędzy, a o reszcie majątku decyduje testament, a jeśli go nie ma, ustawa.
Jak złożyć dyspozycję wkładem na wypadek śmierci?
Dyspozycję złożysz w oddziale banku, a wiele banków daje możliwość ustanowienia dyspozycji przez internet.Każdy bank ma swój formularz, więc nie potrzebujesz osobnego wzoru. Formularz zawiera zwykle:
-
numer rachunku, którego dotyczy dyspozycja,
-
imię, nazwisko i PESEL beneficjenta,
-
stopień pokrewieństwa (małżonek, dziecko, rodzic, rodzeństwo itd.),
-
kwotę w złotych (niektóre banki pozwalają podać procent salda),
-
datę i Twój podpis. Warunki:
-
dotyczy rachunku oszczędnościowego, osobistego (oszczędnościowo-rozliczeniowego) albo lokaty,
-
nie dotyczy rachunku wspólnego, np. wspólnego konta małżonków (art. 57 Prawa bankowego),
-
możesz ją w każdej chwili zmienić albo odwołać, też na piśmie,
-
beneficjent nie musi o niej wiedzieć ani niczego podpisywać. Bank nie szuka beneficjenta po śmierci klienta. Jeśli bliski nie wie, że dyspozycja istnieje, nie zgłosi się po pieniądze. Dlatego warto zapisać, w którym banku i na rzecz kogo ją złożyłeś. Do tego służy Czerwona Teczka.
Dyspozycja wkładem po śmierci a zachowek
Kwota z dyspozycji nie wchodzi do spadku. Nie oznacza to, że jest bez znaczenia dla zachowku.
Pieniądze z dyspozycji nie wchodzą do spadku. Nie znaczy to jednak, że zachowek ich nie obejmuje.
Przeważa pogląd, że przy liczeniu zachowku kwotę z dyspozycji dolicza się do spadku jak darowiznę. Przykład: tata zostawił 250 000 zł i w testamencie wszystko zapisał synowi. Wcześniej złożył też dyspozycję na 150 000 zł na jego rzecz. Pominięta w testamencie córka liczy zachowek od 400 000 zł, a nie od 250 000 zł.
Sąd Najwyższy nie rozstrzygnął tego wprost, więc w razie sporu trzeba się z tym liczyć. Dyspozycja szybko daje bliskiemu pieniądze, ale nie pozwala ominąć zachowku. Więcej o tym, jak liczy się zachowek, przeczytasz na stronie o zachowku.
Co jeszcze bank wypłaca po śmierci właściciela konta?
Niezależnie od złożonej dyspozycji osoba, która zapłaciła za pogrzeb, może odzyskać koszty z konta zmarłego. Wystarczy przedstawić w banku faktury. Bank zwraca koszty w wysokości przyjętej w danym środowisku, a ta kwota nie wchodzi do spadku (art. 55 Prawa bankowego). Ta zasada nie dotyczy rachunków wspólnych.
Uwaga - za marmurowy grobowiec i stypę na 200 osób w drogiej restauracji bank może nie oddać całości. Ustawa mówi o kosztach „zgodnych ze zwyczajami przyjętymi w danym środowisku”
Część kosztów pogrzebu może pokryć też zasiłek z ZUS albo KRUS. Zobacz, komu przysługuje zasiłek pogrzebowy.
Czy od pieniędzy z dyspozycji płaci się podatek?
Najbliższa rodzina (małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, rodzeństwo) jest zwolniona z podatku, ale tylko wtedy, gdy zgłosi nabycie do urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2. Termin to 6 miesięcy. Urzędy skarbowe liczą go od dnia śmierci właściciela konta, a nie od dnia wypłaty. Nie czekaj więc z formularzem, aż bank przeleje pieniądze.
Spóźnione zgłoszenie oznacza podatek według stawek dla I grupy podatkowej. Terminu nie da się przywrócić.
Najczęstsze pytania
Co to znaczy złożyć dyspozycję?
Złożyć dyspozycję to wydać bankowi pisemne polecenie. W tym przypadku - wypłać po mojej śmierci określoną kwotę wskazanej osobie. Do chwili śmierci pieniądze są w pełni Twoje i możesz z nich korzystać bez ograniczeń.
Czy mogę złożyć dyspozycję na rzecz partnera, z którym nie mam ślubu?
Nie. Prawo bankowe pozwala wskazać tylko małżonka, wstępnych, zstępnych i rodzeństwo. Partnera zabezpieczysz testamentem.
Jak sprawdzić, czy zmarły złożył dyspozycję?
Zapytaj w banku, w którym miał konto. Bank poda informację osobie uprawnionej. Jeśli nie wiesz, w jakich bankach zmarły miał konta, spadkobiercy mogą to sprawdzić w Centralnej Informacji o Rachunkach.
Czy dyspozycja na wypadek śmierci jest ważna, jeśli zmieniłem bank?
Dyspozycja dotyczy konkretnego rachunku. Gdy zamykasz konto, wygasa razem z nim. W nowym banku trzeba złożyć ją od nowa.
Co się dzieje, jeśli beneficjent umrze przede mną?
Dyspozycja na jego rzecz nie zostanie zrealizowana, a pieniądze wejdą do spadku. Warto ją wtedy zmienić.
Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie skonsultuj się z radcą prawnym lub notariuszem.
Jak Trustio może pomóc
Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci jest tylko instrumentem, który nie zadziała jeśli rodzina nie będzie miała o nim pojęcia. Bank nie zadzwoni z przypomnieniem, że czekają na nich pieniądze. W Czerwonej Teczce zapiszesz banki, numery kont, złożone dyspozycje i kontakt do notariusza. Rodzina nie będzie musiała szukać po omacku. A jeśli nie wiesz, czy dyspozycja, testament czy darowizna lepiej pasuje do Twojej sytuacji, porozmawiaj z naszym doradcą.

Powiazane artykuly
Tata miał wszystko poukładane - tylko nikt nie wiedział gdzie
Rodzina nie walczyła o majątek - walczyła o podstawowe informacje. Historia o tym, dlaczego testament nie zastępuje praktycznej instrukcji dla bliskich.
Ile wynosi zachowek - ile procent i jak go policzyć?
Zachowek to połowa udziału, który przysługiwałby z ustawy, a w niektórych przypadkach dwie trzecie. Jak policzyć konkretną kwotę, gdy w grę wchodzą darowizny, długi i rodzeństwo, które dostało wszystko?
Kiedy należy się zachowek?
Zachowek chroni najbliższych pominiętych w testamencie, ale prawo jasno określa, komu przysługuje. Kto jest uprawniony, a kto może stracić to prawo przez wydziedziczenie, zrzeczenie się dziedziczenia, odrzucenie spadku lub niegodność?


